افزایش دوباره نرخ دلار در بازار آزاد در شرایطی رخ داده که بازار ارز بیش از گذشته به اخبار و تحولات سیاسی حساس شده است. در چنین فضایی، نگرانی درباره آینده می‌تواند خیلی سریع به رفتار هیجانی در بازار تبدیل شود و تقاضایی ایجاد کند که لزوماً از نیاز واقعی اقتصادی ناشی نمی‌شود.

وقتی احتمال تشدید تنش یا وقوع درگیری مطرح می‌شود، بخشی از مردم برای حفظ ارزش دارایی خود به سمت خرید ارز می‌روند. از سوی دیگر، نگرانی از اینکه قیمت‌ها در روزهای آینده بالاتر برود، باعث شکل‌گیری نوعی ترس از جا ماندن می‌شود؛ یعنی افراد ترجیح می‌دهند امروز خرید کنند تا فردا مجبور به خرید با قیمت بالاتر نشوند. همین رفتار می‌تواند افزایش قیمت را تشدید کند.

در واقع ممکن است در فاصله کوتاهی اتفاق بنیادینی در اقتصاد رخ نداده باشد، اما تغییر انتظارات باعث شود قیمت دلار در یک روز با شدت بیشتری حرکت کند. به همین دلیل، بخشی از جهش اخیر را باید در فضای روانی و انتظارات بازار جست‌وجو کرد. در این شرایط، حتی اخبار و اظهارنظرهایی که هنوز اثر مستقیمی بر متغیرهای اقتصادی ندارند، می‌توانند به دلیل نگرانی‌های موجود، واکنش سریع بازار را به دنبال داشته باشند.

البته این موضوع به معنای نادیده گرفتن مشکلات بنیادی اقتصاد نیست. رشد نقدینگی و سایر مسائل اقتصادی همچنان از عوامل زمینه‌ای بازار ارز هستند و اصلاح آنها نیز طبیعتاً فرآیندی زمان‌بر خواهد بود. اما میان این عوامل بلندمدت و محرک‌هایی که در کوتاه‌مدت باعث جهش قیمت می‌شوند، باید تفاوت قائل شد.

در چنین شرایطی، نقش مسئولان اقتصادی در مدیریت انتظارات اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. زمانی که مردم نسبت به آینده نگران هستند، هرچه ابهام بیشتر باشد، احتمال شکل‌گیری شایعات و رفتارهای هیجانی نیز افزایش پیدا می‌کند. در مقابل، اطلاع‌رسانی شفاف و به‌موقع می‌تواند بخشی از این نگرانی را کاهش دهد.

به‌ویژه بانک مرکزی می‌تواند با توضیح روشن درباره شرایط بازار ارز، سیاست‌های در دست اجرا و ظرفیت‌های موجود برای مدیریت بازار، مانع از آن شود که نگرانی‌های مقطعی به موج گسترده تقاضا تبدیل شود. در شرایطی که بازار به اخبار واکنش سریع نشان می‌دهد، یک توضیح دقیق و به‌موقع می‌تواند به تخلیه بخشی از هیجان کمک کند.

این موضوع به معنای آن نیست که مشکلات اقتصادی با یک اظهارنظر حل می‌شود؛ بلکه هدف، جلوگیری از آن است که نگرانی و ابهام موجود، به رفتارهای شتاب‌زده و افزایش بیشتر تقاضا منجر شود.

از این منظر، در مقطع فعلی دو موضوع باید هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد: اصلاح تدریجی مشکلات اقتصادی از یک سو و مدیریت انتظارات و جلوگیری از شکل‌گیری هیجان در بازار از سوی دیگر.

بازار ارز زمانی که نسبت به اخبار حساس شده باشد، می‌تواند به یک خبر واکنش بسیار بزرگ‌تری نسبت به اثر واقعی آن خبر نشان دهد. بنابراین در کنار سیاست‌های اقتصادی، ارتباط شفاف و مستمر مسئولان با جامعه نیز می‌تواند در جلوگیری از تشدید نوسانات کوتاه‌مدت نقش داشته باشد.